Zaterdag 5 april waren 28 personen naar de Zambiadag gekomen. Naast vertegenwoordigers van Platformleden mochten we deze keer ook enkele nieuwe personen ontvangen die in het verleden in Zambia hebben gewoond of via via over de Zambiadag hadden gehoord.
Helaas viel de dag samen met de Wilde Ganzendag zodat enkele mensen tevoren hadden aangegeven daarnaartoe te gaan. We waren te gast in het Corderius College in Amersfoort.
Het organiserend comité had naar aanleiding van de enquête onder de deelnemers van het jaar daarvoor het centrale thema gekozen:
Levendige en effectieve voorbeelden van zgn. "good practices" met als streefdoel :
Verdiepen van het transitie-proces van ontwikkelingswerk naar nieuwe stijlen van samenwerking.
We hadden vier inleiders die dit onderwerp op hun eigen wijze nader toelichtten:
Muleya Mwananyanda, Betteke de Gaay Fortman, Rik Haanen/Dinie Nijssen en Lucy Engelen
Dagvoorzitter en voorzitter van Platform Zambia Joep van Dongen opende de dag en stelde het organiserend comité voor: Joep van Dongen, Anneke Veen, Ilke van Zoest, Frank Heijkamp en Arlet Splint.
Na het zingen van het Zambiaanse volkslied, kondigden Joep en Anneke de eerste spreker aan:
Muleya Mwananyanda .
|
|
Zij vertelde d.m.v. een videoverbinding over partnerships en de uitdagingen c.q. valkuilen die daarbij voorkomen. Ze gaf ons als belangrijkste tip mee ons te (blijven) richten op de allerarmsten in de Zambiaanse gemeenschap. |
Weergavefoto van haar online toespraak.
Daarnaast hielp ze de organisatie bij het ontwikkelen van haar Equity, Diversity and Inclusion-strategie.
Muleya heeft het grootste deel van haar carrière gewerkt aan mensenrechtenkwesties zoals armoede, ongelijkheid, gender en werkloosheid en hoe deze worden verergerd door intersectionele factoren. Ze werkte als mensenrechtenadvocaat, was juridisch onderzoeker bij het Internationaal Strafhof voor Rwanda en werkte ze voor Oxfam International als hoofd van gender, vrede en levensonderhoud in Afrika.
Na de koffie/theepauze was Betteke de Gaay Fortman aan de beurt.
|
|
Betteke de Gaay Fortman was lijfelijk aanwezig en heeft eind jaren zestig/begin jaren zeventig met haar ouders in Lusaka gewoond. Betteke heeft jarenlange leidinggevende ervaring bij (filantropische) fondsen die als missie hebben om de kwaliteit van leven van de meest kwetsbaren in ontwikkelingslanden duurzaam te verbeteren. Vanuit haar bedrijf Tunafasi en stichting Impaction ondersteunt zij lokale organisaties in het bereiken van hun missie, onder andere voor Friendship Bangladesh |
Presentatie Betteke de Gaay Fortman
en voor ADED en in DR Congo. Zij is auteur van het boek “Mensen ontwikkelen zichzelf, Grenzen en mogelijkheden van hulp ver weg”. Zij is ook co-host van de podcast Dwarsliggers over 75 jaar ontwikkelingshulp. Door middel van een PowerPoint presentatie heeft zij o.a. toegelicht hoe er bij het opzetten van een organisatie vanaf het begin af aan ingebouwd kan worden dat het project uiteindelijk overdragen zal worden aan de lokale bevolking. Hierbij gaf zij ook voorbeelden van eigen projecten en exit-strategieën. De PowerPoint presentatie is te vinden op de site van platformzambia.nl .
Presentatie van kernpunten (PPP en A5 kaartje)
Ter voorbereiding van Zambiadag 2024 was er een vragenlijst door Zambiaanse contactpersonen ingevuld over hun ervaringen met ontwikkelingswerk in het verleden en het heden. De resultaten werden vorig jaar op de dag zelf aan de deelnemers uitgereikt maar nu nogmaals in het kort als hand out gegeven en nader verklaard door Anneke Veen en Ilke van Zoest.
De hele PowerPoint presentatie staat op de site van platformzambia.nl .
De belangrijkste bevindingen:
* probeer een zelfvoorzienende ontwikkeling te bereiken waarbij de lokale organisatie eigenaar is, de gemeenschappen te mobiliseren en contact te maken met soortgelijke initiatieven in de buurt,
* benader de culturele verschillen en werk vraaggericht, betrek de lokale leiders bij elke stap, beschouw elkaar als gelijken, overweeg lokaal bedachte opties en wees bewust van de lokale structuren, evalueer regelmatig en werk volgens de SMART en/of TRUST methode.
Als je bedrijfsgerichte samenwerking beoogt, werk je naar zelfstandigheid en dring je de armoede terug. Probeer ook leningen te verkrijgen bij bv een commerciële bank of via microfinanciering. Zoek naar speciale programma’s van de Zambiaanse overheid en vorm spaar- en leengroepen in een lokale gemeenschap. Neem de uitdaging aan om voor kwetsbare groepen te werken en ondersteun/ begeleid starters.
Lunch en netwerken.
Terwijl de lunch voorbereid werd, en tijdens het nuttigen van de etenswaren, was er volop gelegenheid om te netwerken. Dit was net als in voorgaande jaren een geanimeerd geheel. Men kon zo van elkaars ervaringen horen over het kern onderwerp van Zambiadag 2025 maar ook herinneringen ophalen of delen.
Na de lunchpauze was er een tevoren opgenomen videoverbinding met Rik Haanen/Dinie Nijssen.
Zij konden daardoor hun ervaringen met al dan niet vraag gestuurde hulp aan de deelnemers van de Zambiadag vertellen.
Rik Haanen en Dinie Nijssen zijn resp. directeur/ resource manager en bestuurslid in Zambia van de Jacana Foundation. Rik is verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding. Voordat hij in 2006 naar Afrika reisde, had hij een bedrijf en gaf hij leiding aan het team in Nederland. Hij heeft geleerd naar experts te luisteren en plannen te maken, en kan ze met de benodigde flexibiliteit uitvoeren. Beiden hebben in verschillende Afrikaanse ontwikkelingslanden (Ghana, Tanzania, Kenia en Zambia) aan verschillende projecten gewerkt. Rik is dankbaar voor alle kansen die hij kreeg en alle inspirerende mensen die hij ontmoette. Hij geniet ervan dat mensen boven hun eigen verwachtingen kunnen groeien als ze worden aangemoedigd om hun hart te volgen en de waarde te ervaren van het maken van fouten en het leren ervan.
Bestuursleden van Jacana Nederland waren op de Zambiadag aanwezig. Rik en Dinie werken samen met Henk Holtslag die ook op de Zambiadag was met zijn touwpompen. Henk vertelde plenair over een ervaring in zijn Tanzania tijd: hij bood de touwpomp aan een dorpsoudste aan die het in eerste instantie maar een middeleeuws apparaat vond. Nadat de dorpsoudste het toch had laten installeren, kwam hij daarop terug en nu wordt dit (niet vraag gestuurde) project volop aangetroffen in de betreffende provincie.
Dagvoorzitter Joep kondigde tenslotte de laatste spreker van Zambiadag 2025 aan: Lucy Engelen
Lucy Engelen is vanaf de oprichting in 1993 bestuurslid van de Medical Support Group voor het Saint Francis’ Hospital (MSG) ín Katete. Zij is vicevoorzitter, webmaster en heeft veel ervaring op het gebied van Fondsenwerving. Zij benadrukte dat de MSG net als andere stichtingen, slechts 1 bestuurslid heeft die wat jonger is dan 60 jaar. Als PR officer gebruikt ze haar ervaring voor de Nederlandse Stichting.
De MSG heeft in de loop van de jaren heel wat verbeteringen aan de infrastructuur van het ziekenhuis kunnen (laten) realiseren. Hieronder viel renovatie en nieuwbouw van patiënten zalen, de renovatie van de keukens, operatiekamers en het laboratorium. In eerste instantie deed men dat met hulp van eigen technisch personeel. De MSG werkt vraag gestuurd, er is in het SFH een projectmanager die de begrotingen schrijft en het dagelijkse toezicht houdt op de projecten. De MSG werkt met een memorandum van understanding waarin de verantwoordelijkheden van beide partijen genoemd worden.
Helaas is de ingezette exit strategie niet succesvol verlopen: eigen (lokale) fondsenwerving wordt niet opgepakt in Zambia.
Na de presentatie van Lucy Engelen gingen de deelnemers in 3 groepen uiteen om nogmaals te discussiëren over de diverse inleidingen. In de groepen leerden de deelnemers elkaar wat beter kennen en werden ervaringen gedeeld. Er ontstonden levendige gesprekken, maar om dieper en systematischer op de diverse thematieken in te gaan bleek de overlegtijd wat te kort. In diverse gevallen ontstond er even een terugkoppeling aan de uitgedeelde A5 kaartjes die hierbij gebruikt werden. De mate waarin werd niet helemaal duidelijk maar de terugkoppeling met “uitslagen” was duidelijk. Vanuit vaak heel verschillende invalshoeken/werkgebieden bleek, dat de kernthematieken van de huidige ontwikkelingssamenwerking sterk overeenkomen en dat die goed resoneerden met de raadgevingen die op de A5 kaartjes stonden vermeld.
Er werden ook al enkele onderwerpen aangedragen voor de Zambiadag 2026. Een aantal sleutelthema’s sprongen er uit: het droogteprobleem en het effect hiervan op de water en voedselvoorziening, maar tevens op de energie-/elektriciteitsvoorziening. Uiteraard zijn dit macrothema’s voor de Zambiaanse overheid, maar vanuit de bijdragen van Jacana en Henk Holtslag bleek, dat je op kleine schaal heel veel kunt bereiken, waarmee het leven en werk van zowel de allerarmsten als de reeds ondernemende kleinschalige boeren sterk verbeterd kan worden.
Goedkope water- en voedselvoorziening is haalbaar bij maximaal eigen beheer door de Zambianen zelf! Dit gegeven sloot sterk aan op het pleidooi van Muleya Mwananyanda!
Tevens kwam nog naar voren, dat de raadgevingen van de A5 kaart beslist niet alleen van toepassing zijn op het werk van buitenlanders in Zambia, maar zeker ook op de aanpak die intern in Zambia idealiter verdienstelijk zou zijn. Al decennia lang groeit de kloof tussen het stedelijke en het rurale ‘klimaat’.
Uit de ingevulde enquêteformulieren kwam naar voren dat de Zambiadag 2025 weer geslaagd verlopen was. Wel hoopten velen het volgend jaar meer mensen te ontmoeten (ook Zambianen!). Een echt thema voor 2026 werd (nog) niet genoemd.
Laren, mei 2025. Arlet Splint, secretaris Platform Zambia.